Choroba Afektywna Dwubiegunowa jest chorobą przewlekłą, której przebieg ma ma głęboki i wyniszczający wpływ na pacjenta i jego rodzinę. Na chorobę zapadają głównie młodzi ludzie. Jest chorobą silnie stygmatyzującą. Jedynie co czwarty chory jest zdolny do pełnej aktywności zawodowej, większość zmaga się także z innymi zaburzeniami psychicznymi, np. uzależnieniami, zaburzeniami lękowymi. Co piąta osoba zmagająca się z tą chorobą umiera przedwcześnie. To podstępna choroba, która daje złudzenie mocy, jednocześnie okradając chorego z życia. Światowy Dzień Choroby Afektywnej Dwubiegunowej obchodzimy 30 marca.

Podczas studiów Hanka zaczęła doświadczać okresów wyjątkowego zapału i ekscytacji, podczas których czuła się niemal nie do zatrzymania. W tych momentach pracowała nad wieloma projektami jednocześnie, zarywała noce podczas przygotowań do kolejnej premiery teatru studenckiego. Pasjonowała się modą. Zaciągała pożyczki u znajomych, rodziny i wydawała je na ubrania z najnowszych kolekcji ulubionych marek odzieżowych. Czuła, że poradzi sobie z każdą przeciwnością, że „może góry przenosić”. Te niezwykle przyjemne okresy były krótkotrwałe, a po nich nieoczekiwanie następowały epizody depresji. Emocje, które odczuwała były przeciwne do tych, których doświadczała w manii. Czuła się przytłoczona smutkiem, bezwartościowa i pozbawiona energii. Boleśnie doświadczała skutków swoich impulsywnych decyzji finansowych. Miała trudności z wstawaniem rano, nie chciała angażować się w żadne aktywności. Po jakimś czasie jednak energia wracała, entuzjazm i beztroska także. Hanka znowu czuła się fantastycznie, działała brawurowo… aż do następnego epizodu depresji. A z każdym kolejnym epizodem było jej coraz trudniej.

Hanka od wczesnych lat odczuwała okresowe wahania nastroju, które z biegiem czasu stawały się coraz bardziej uciążliwe. Zawsze była uważana za osobę o żywym usposobieniu, pełną energii i entuzjazmu. Świetnie radziła sobie w szkole, miała wielu przyjaciół i angażowała się w akcje charytatywne, przygotowywała przedstawienia szkolnego kółka teatralnego, tańczyła w zespole w domu kultury.

Podczas epizodu manii osoba cierpiąca na ChAD może doświadczać różnorodnych uczuć i doznań, które mogą być intensywne i często zmieniać się dynamicznie:

1. Euforia: Jest to uczucie intensywnej radości i ekscytacji. Osoba może czuć się „na haju” lub w euforycznym stanie, mając wrażenie, że jest nie do zatrzymania.
2. Podniecenie: Pod wpływem manii osoba może odczuwać nadmierną pobudzenie i entuzjazm, który manifestuje się jako silne zainteresowanie i zaangażowanie w różne działania.
3. Poczucie pewności siebie: W manii osoba może wykazywać nadmierną pewność siebie, przekonanie o swoich zdolnościach i przekonanie, że jest niezwyciężona.
4. Nadmierna energia: Epizod manii często wiąże się z nadmierną ilością energii, która może objawiać się jako nieustanne poruszanie się, chęć do działania i dążenie do realizacji wielu projektów jednocześnie.
5. Irracjonalne optymizm: Osoba w stanie manii może patrzeć na świat przez różowe okulary, ignorując lub minimalizując potencjalne konsekwencje swoich działań. Mogą postrzegać rzeczywistość w sposób wyidealizowany lub nierealistyczny.
6. Nadmierna kreatywność: Wiele osób pod wpływem manii doświadcza wzmożonej kreatywności i pomysłowości, co prowadzi do intensywnego zaangażowania w działalność artystyczną lub twórczą.
7. Poczucie frustracji lub zniecierpliwienia: Mimo że mania jest często kojarzona z pozytywnymi uczuciami, może również prowadzić do poczucia frustracji lub zniecierpliwienia, gdy rzeczywistość nie spełnia oczekiwań osoby w stanie manii.\
8. Zaburzenia snu: Może dojść do zmniejszenia zapotrzebowania na sen, a nawet całkowitego braku snu, w wyniku czego osoba czuje się w pełni wypoczęta mimo braku snu.

W trakcie epizodu depresji u osób cierpiących na Chorobę Afektywną Dwubiegunową mogą wystąpić:

1. Smutek: Smutek jest jednym z najbardziej charakterystycznych uczuć towarzyszących epizodowi depresji. Osoba może odczuwać głębokie poczucie zmartwienia, przygnębienia i beznadziejności.
2. Beznadziejność: W epizodzie depresji osoba może odczuwać silne poczucie beznadziejności i przekonanie, że nic nie ma sensu, że sytuacja się nie poprawi, oraz że nie ma perspektyw na poprawę.
3. Poczucie winy: Osoba z ChAD w epizodzie depresji może doświadczać nadmiernego poczucia winy, nawet wobec spraw, za które nie jest odpowiedzialna. Mogą postrzegać siebie jako nieudolne i winne.
4. Poczucie bezwartościowości: Osoby z ChAD mogą odczuwać się jako bezwartościowe i pozbawione wartości w epizodzie depresji. Mogą przekonane, że nie są wystarczająco dobrzy lub że nie zasługują na miłość i szacunek.
5. Brak zainteresowania i przyjemności: W epizodzie depresji osoba może stracić zainteresowanie codziennymi aktywnościami, które wcześniej sprawiały jej przyjemność. Mogą doświadczać anhedonii, czyli utraty zdolności do czerpania przyjemności z rzeczy, które zwykle sprawiały przyjemność.
6. Zmęczenie i spadek energii: Osoby z ChAD w epizodzie depresji mogą odczuwać chroniczne zmęczenie i spadek energii, nawet po odpoczynku. Codzienne czynności mogą wydawać się trudniejsze do wykonania, a nawet proste zadania mogą sprawiać trudności.
7. Izolacja społeczna: W epizodzie depresji osoba może wycofywać się z kontaktów społecznych i izolować się od innych ludzi. Mogą unikać spotkań towarzyskich i unikać interakcji z rodziną i przyjaciółmi.

Warto zauważyć, że doświadczenia podczas epizodu manii czy depresji mogą być różne w zależności od indywidualnych cech i doświadczeń osoby, oraz od charakterystyki samego epizodu.

Przykładem zakłócenia funkcjonowania społecznego u osób z Chorobą Afektywną Dwubiegunową może być trudność w utrzymaniu stabilnych relacji interpersonalnych z innymi ludźmi ze względu na wahania nastroju, impulsywność lub nadmierną ekspresję emocji. Osoby z ChAD mogą mieć ograniczoną zdolność do kontrolowania swoich emocji i reakcji, co może prowadzić do konfliktów z otoczeniem. Na przykład, osoba z ChAD podczas epizodu manii może być nadmiernie gadatliwa, impulsywna i ekspansywna, co może innych zniechęcać. Szybkie myślenie i gwałtowne zachowanie mogą sprawiać, że inni ludzie czują się zagubieni lub przerażeni. Z drugiej strony, podczas epizodu depresji, osoba z ChAD może być wycofana, smutna i niezdolna do uczestniczenia w społecznych aktywnościach, co może prowadzić do izolacji społecznej i poczucia samotności.

Impulsywność charakterystyczna dla ChAD może prowadzić do podejmowania ryzykownych zachowań, np. nadmierne wydawanie pieniędzy, nadużywanie substancji lub zaangażowanie w niewłaściwe relacje interpersonalne. Ma to negatywny wpływ na ich życie rodzinne, przyjaźnie i relacje zawodowe. Osoby z ChAD mogą mieć trudności w szkole, w utrzymaniu pracy, relacji rodzinnych i przyjacielskich ze względu na niestabilność nastroju, impulsywność i trudności w kontrolowaniu swojego zachowania. Dlatego istotne jest zapewnienie wsparcia psychoterapeutycznego oraz społecznego osobom z ChAD, aby mogły one skutecznie radzić sobie z wyzwaniami związanymi z funkcjonowaniem społecznym.

Rodzina osoby chorującej na Chorobę Afektywną Dwubiegunową może doświadczać różnorodnych trudności związanych z przebiegiem choroby i jej wpływem na życie codzienne:

1. Trudności w zrozumieniu choroby: Choroba Afektywna Dwubiegunowa może być trudna do zrozumienia dla osób spoza sfery medycznej. Rodzina może mieć trudności w zrozumieniu zmian nastroju, które są częścią choroby, co może prowadzić do frustracji i konfliktów.
2. Brak stabilności emocjonalnej: Nieprzewidywalność epizodów manii i depresji może wpływać na stabilność emocjonalną całej rodziny. Rodzina może czuć się niepewnie co do tego, jakie będą kolejne dni, co prowadzi do napięcia i lęku.
3. Obciążenia finansowe: Koszty związane z leczeniem, terapią i opieką nad osobą chorym mogą być znaczące. Rodzina może borykać się z problemami finansowymi związanymi z długami, które są skutkiem ryzykownych decyzji finansowych podejmowanych przez chorego podczas manii.
4. Zmiany w relacjach rodzinnych: Choroba Afektywna Dwubiegunowa może powodować zmiany w relacjach rodzinnych, w tym wzrost konfliktów, trudności w komunikacji oraz poczucie wyobcowania, szczególnie, gdy zaczyna chorować jeden z rodziców. Rodzina może mieć trudności w utrzymaniu zdrowych relacji między sobą.
5. Obciążenia opiekuńcze: Opieka nad osobą chorą na Chorobę Afektywną Dwubiegunową może być wymagająca i czasochłonna. Rodzina może odczuwać obciążenie fizyczne i emocjonalne związane z zapewnieniem wsparcia i opieki osobie chorej.

Warto zauważyć, że trudności te mogą być różnie nasilone w zależności od indywidualnych okoliczności i wsparcia dostępnego dla rodziny. Ważne jest, aby bliscy mieli dostęp do wsparcia psychologicznego i społecznego, które pomaga im radzić sobie z trudnościami i utrzymać zdrowe relacje rodzinne.

ChAD jest chorobą przewlekłą, której przebieg ma ma głęboki i wyniszczający wpływ na pacjenta. Wg hiszpańskich badań trudności z diagnozą powodują, że aż 70% chorych jest diagnozowanych nieprawidłowo. W rezultacie nie otrzymują odpowiedniej opieki psychiatrycznej i psychoterapeutycznej. U większości pacjentów obserwuje się co najmniej jedną chorobę współistniejącą, najczęściej są to zaburzenia lękowe i uzależnienia. Jedynie co czwarty chory jest zdolny do pełnej aktywności zawodowej, większość jest bezrobotna, korzysta ze zwolnień lekarskich lub renty. Co najmniej 20% chorych (a wyniki niektórych badań wskazują nawet 54%!!!) podejmuje próby samobójcze. W Wielkiej Brytanii wskaźnik przedwczesnej umieralności pacjentów z ChAD typu I (w tym typie występują na przemian epizody manii i depresji) wynosił aż 18%. 

Hanka przyjmuje leki, które pomagają stabilizować jej nastrój, uczestniczy w psychoterapii. Uczy się dyscypliny i czerpania przyjemności ze zwyczajnego szarego życia. Mimo że nadal jest to dla niej trudne doświadczenie, znajduje wsparcie w bliskich osobach, które pomagają jej radzić sobie z wyzwaniami, jakie stawia przed nią jej choroba. Wie, że aby być bezpieczną, musi przyjmować leki do końca życia.

Publikacje