W dużym badaniu psychologicznym, przeprowadzonym przez Blanchard i Farber (2015) na 547 osobach uczestniczących w terapii:

• 93% badanych przyznało, że przynajmniej raz skłamało terapeucie.
• 72% osób ukryło ważne informacje dotyczące samej psychoterapii – na przykład uczucia wobec psychoterapeuty, wątpliwości co do sensu terapii, a nawet prawdziwe powody opuszczania sesji.

W książce „Secrets and Lies in Psychotherapy” (Farber, Blanchard i Love, 2018) zanalizowano relacje ponad tysiąca osób uczestniczących w psychoterapii. Zidentyfikowano najczęściej przemilczane tematy:

• emocje złości, niechęci do psychoterapeuty,
• uczucia przywiązania do osoby prowadzącej psychoterapię,
• kwestie seksualne (preferencje seksualne),
• impulsy agresywne lub autodestrukcyjne (stosowanie przemocy wobec innych, samookaleczanie),
• myśli samobójcze,
• uzależnienia (od alkoholu, narkotyków, hazardu),
• traumatyczne doświadczenia (np. nadużycia seksualne, doświadczenie przemocy).

Choć może się wydawać, że skoro płacimy za terapię, to powinniśmy być szczerzy – rzeczywistość jest bardziej skomplikowana.

Najczęstsze powody zatajania to:

• wstyd („To jest kłopotliwe, nie chcę tego mówić”),
• lęk przed oceną („Boję się, że psychoterapeuta mnie skrytykuje.”),
• potrzeba kontroli („Nie chcę, żeby za dużo o mnie wiedział.”),
• strach przed poruszeniem bolesnych emocji („Jak to powiem, to się rozpłaczę.”),
• obawa przed reakcją terapeuty („A jeśli się zezłości albo mnie nie zrozumie?”).

To wszystko są bardzo zrozumiałe ludzkie reakcje. Nie oznaczają, że terapia nie działa. Wręcz przeciwnie – często to, czego nie możemy wypowiedzieć, wskazuje na coś bardzo ważnego w naszym świecie wewnętrznym. Dobry psychoterapeuta wie, że bardzo trudno jest mówić o wszystkim.

Najważniejsze: nie musisz mówić wszystkiego od razu. Nie musisz być gotowy/-a na wszystko. Ale możesz zacząć od mówienia… o tym, że trudno Ci coś powiedzieć. Psychoterapia to nie przesłuchanie, tylko proces, czasem przełom w terapii zaczyna się od takich słów: „Jest coś, o czym bardzo się boję powiedzieć…” „Nie wiem, jak to powiedzieć, ale to mnie dręczy…” „To głupie, wiem, ale wstydzę się o czymś mówić…”

Przemilczane tematy często mają największy wpływ na nasze samopoczucie, relacje i życie wewnętrzne. To, co ukrywasz, może nie zniknąć – może wracać jako napięcie, trudność w relacji z psychoterapeutą, a nawet poczucie „że psychoterapia nie działa”. Kiedy zaczynasz ufać na tyle, by choć trochę odsłonić trudny temat – dzieje się coś ważnego. Nie tylko w relacji z psychoterapeutą, ale przede wszystkim: w relacji ze sobą samym.

Niektóre zdania, które możesz wykorzystać:

• „Chciałbym poruszyć pewien temat, ale bardzo się wstydzę.”
• „Mam coś, co noszę od dawna i nie wiem, czy mogę to tutaj powiedzieć.”
• „Czuję, że coś między nami się dzieje, ale trudno mi to nazwać.”

Twój terapeuta nie oczekuje „perfekcyjnej szczerości”. Ale chce być obecny w tym procesie – także w chwilach milczenia, walki wewnętrznej i trudności z mówieniem.

W psychoterapii wiele mechanizmów to formy obrony – nie złośliwości, bo zatajanie, przemilczenie, unikanie tematu to sygnał: „To dla mnie za dużo”. Dopiero w bezpiecznej, akceptującej relacji można przyjrzeć się temu, czego nie da się powiedzieć. I czasem to właśnie to, czego się najbardziej baliśmy – okazuje się najważniejszym momentem zmiany.

Psychoterapia jako miejsce, w którym można mówić bez presji i osądu?

Psychoterapia – zwłaszcza w podejściu psychodynamicznym – pozwala mówić nawet o tym, czego jeszcze nie da się wypowiedzieć. Milczenie w psychoterapii nie zawsze oznacza, że „nic się nie dzieje”. Czasem to właśnie w ciszy dzieje się najwięcej. Emocje, których pacjent nie potrafi jeszcze nazwać, są przekazywane poprzez napięcie, spojrzenie. Psychoterapeuta rejestruje te odczucia – doświadcza ich w kontakcie z pacjentem, pozwala na prawdziwe spotkanie w relacji terapeutycznej.

Psychoterapia Gdańsk Jasień – zapraszamy

O znaczeniu milczenia w psychoterapii z perspektywy teoretycznej.

Piśmiennictwo:

• Blanchard, M., & Farber, B. A. (2015). Lying in psychotherapy: Why and what clients don’t tell their therapist about therapy and their relationship. Counseling Psychology Quarterly, 28(2), 134–157.
• Farber, B. A., Blanchard, M., & Love, K. M. (2018). Secrets and Lies in Psychotherapy. American Psychological Association.
• Farber, B. A. (2019). Secrets and lies in psychotherapy: Summary and clinical implications. ResearchGate.