Depresja po porodzie i w ciąży – ocena ryzyka i nasilenia depresji
Część ginekologów ma wątpliwość, jak prowadzić badania przesiewowe w kierunku depresji i jak depresja po porodzie i u kobiety w ciąży powinna być rozpoznawana. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne przygotowało dla lekarzy rodzinnych wytyczne dotyczące badań przesiewowych w kieruku depresji. Proponowane przez PTP kwestionariusze PHQ-2 i PHQ-9 mogą z powodzeniem stosować inne grupy zawodowe, m.in.do oceny ryzyka i nasilenia objawów depresji u kobiet w ciąży i po porodzie.
Najpierw należy zadać osobie badanej dwa pytania identyfikujące depresję (PHQ-2). Dwie negatywne odpowiedi oznaczają, że nie ma ryzyka depresji i na tym etapie badanie można zakończyć. Natomiast uzyskanie jednej odpowiedzi twierdzącej wymaga powtórzenia badania za ok. 2 tygodnie. Jeśli zaś osoba badana udzieli dwóch odpowiedzi twierdzących, to wymaga dodatkowego badania kwestionariuszem PHQ-9. Zalecenia dotyczące dalszego postępowania należy formułować w oparciu o uzyskaną punktację. Warto dodać, że propozycje PTP dla lekarzy rodzinnych są bardzo zbliżone do rekomendacji National Institute for Health and Care Excellence. NICE w 2016 opublikowało wytyczne dot. badań przesiewowych w kierunku depresji u ciężarnych i kobiet po porodzie. Poniżej szczegółowy opis badania wg PTP oraz kwestionariusze do pobrania.
Najpierw należy zadać osobie badanej dwa pytania identyfikujące depresję (PHQ-2). Dwie negatywne odpowiedi oznaczają, że nie ma ryzyka depresji i na tym etapie badanie można zakończyć. Natomiast uzyskanie jednej odpowiedzi twierdzącej wymaga powtórzenia badania za ok. 2 tygodnie. Jeśli zaś osoba badana udzieli dwóch odpowiedzi twierdzących, to wymaga dodatkowego badania kwestionariuszem PHQ-9. Zalecenia dotyczące dalszego postępowania należy formułować w oparciu o uzyskaną punktację. Warto dodać, że propozycje PTP dla lekarzy rodzinnych są bardzo zbliżone do rekomendacji National Institute for Health and Care Excellence. NICE w 2016 opublikowało wytyczne dot. badań przesiewowych w kierunku depresji u ciężarnych i kobiet po porodzie. Poniżej szczegółowy opis badania wg PTP oraz kwestionariusze do pobrania.
1. Czy w ciągu ostatniego miesiąca często była pani zaniepokojona z powodu swojego przygnębienia, depresyjnego nastroju lub poczucia beznadziejności?
☐ TAK ☐ NIE
2. Czy w ciągu ostatniego miesiąca przeszkadzało pani odczuwanie zmniejszonego zainteresowania lub przyjemności podczas wykonywania różnych czynności?
☐ TAK ☐ NIE
W przypadku uzyskania odpowiedzi „NIE” na oba pytania należy zakończyć badanie na tym etapie.
W przypadku jednej odpowiedzi „TAK” pacjentka wymaga obserwacji i konieczne powtórzenie badania za 2 tygodnie. Dwie odpowiedzi „TAK” to konieczne dalsze badanie czyli PHQ-9.
Należy poprosić pacjentkę o wypełnienie kwestionariusza umożliwiającego ocenę nasilenia objawów.Kwestionariusz Zdrowia Pacjenta PHQ-9 (Patient Health Questionnaire) składa się z dziewięciu pytań dotyczących objawów. Zawiera również dwa pytania o stopień, w jaki pojawiające się objawy zakłócają codzienne funkcjonowanie.
Ocena punktacji:
- 0-5 – brak depresji,
- 6-9 – łagodna depresja,
- 10-14 – depresja umiarkowana,
- 15-19 – depresja umiarkowanie ciężka,
- 20 i więcej – depresja ciężka.
Jeżeli pytanie nr 9 w PHQ-9 ≥ 1, to należy ocenić ryzyko samobójstwa. Wówczas pod uwagę bierze się:
- obecność intensywnych myśli samobójczych, których chora nie może opanować,
- opisywanie przez pacjentkę konkretnych planów samobójstwa,
- w wywiadzie niedawna próba samobójcza.
- Wytyczne wskazują na konieczność podjęcia leczenia u osób, które uzyskały wynik PHQ-9 powyżej 9 punktów. Zawierają także wskazówki dla lekarzy rodzinnych dotyczące farmakoterapii u osób z epizodem łagodnej depresji (6-9 pkt).
- Ciężarna – rozpoznanie depresja u kobiety w ciąży jest wskazaniem do leczenia przez psychiatrę. Zatem to psychiatra podejmuje decyzję o zastosowaniu farmakoterapii u ciężarnej.
- Depresja po porodzie – matkę z łagodnym lub umiarkowanym epizodem depresji można kierować do lekarza rodzinnego. Natomiast wyższe wyniki są wskazaniem do leczenia przez psychiatrę.
Na koniec odnotowanie wyników badania PHQ-2 i PHQ-9 (jeśli było konieczne) oraz zaleceń w dokumentacji medycznej.
Sytuacje wymagające szczególnych interwencji w stosunku do pacjentki i jej rodziny warto również skonsultować z psychologiem lub psychiatrą. Oferujemy specjalistyczne wsparcie za pomocą komunikatorów (Skype, Google Meet, Zoom) lub w gabinecie.
Na podstawie: Samochowiec J, Dudek D, Kucharska-Mazur J, Murawiec S, Rymaszewska J i in. Diagnostyka i leczenie depresji u dorosłych – wytyczne dla lekarzy rodzinnych. Polskie Towarzystwo Psychiatryczne i Naczelna Izba Lekarska, Warszawa 2019. dostęp: https://wytyczne.org/bazawiedzy/wytyczne-postepowania-w-depresji-u-doroslych-dla-lekarzy-rodzinnych/
Rejestracja telefoniczna pod numerem: 886848927
